دربسیاری ازمدارس ابتدایی ما درس املاء آموزش داده نمی شود.در زنگ املاء آموزگار محترم كلاس متنی راازكتاب درسی آماده نموده وباچندبار تكرارنمودن  دانش آموزان می نویسند.به نظرمی رسد معلّمان به دلیل نا آشنایی بامفهوم واقعی املاء كه البته همه فرض می كنند،یك درس است!آن رابرای دانش آموزان به هیولایی تبدیل كرده اند.   اساساًدانش آموزان املاءرابه طورواقعی وجدّی دوست ندارند.املاءیك درس نیست بلكه نوعی آزمون درست نویسی است.معمولاًبعد از املاء، اتفّاق جدّی برای آموزش درست نویسی نمی افتد.بسیارضروری است كه قبل ازهرامتحانی،آموزش خوب ومناسب ارایه شود.اما متأسّفانه درخصوص املاء آموزشی صورت نمی گیرد.غلط نویسی دراملا:تحقیقات نشان می دهد،میزان غلط نویسی كلمات فارسی با افزایش سن كاهش می یابد.بنابراین غلط نویسی دانش آموزان دبستانی امری است كاملا طبیعی.فراگیران بابزرگ ترشدن،تعدادلغات زیادی را به حافظه می سپارند ودارای گنجینه ی مناسبی ازكلمات ولغات فارسی می شوند.پس اگر این روند را به پذیریم،می توانیم رویكرداملاء راتغییردهیم.وجایگزین خوبی برای املاء معرفی كنیم وآن درسی نیست جزنوشتن یا(انشاء) برخی علل غلط نویسی دراملاء:-    آسیب های زیستی یا ژنتیكی:مانند آینه نویسی ووارونه نویسی-   ناتوانی جسمی:گوش ،چشم و توان دست(بد خطی از ناتوانی جسمی ناشی می شود)-    نبود هماهنگی بین مغزوچشم ودست- نبود هماهنگی كامل درگوش دادن، صحبت كردن،خواندن ونوشتن-وجود تفاوت بین زبان مادری و زبان نوشتاری-آموزش ناكافی، نا صحیح و غیر روشمند-نداشتن دّقّت وتمركزدانش آموزدرنوشتن ویادگیری مفهوم كلمات نوشتن درحفظ(املاء)كه عملی تركیبی است وبسیاردشوار.دانش آموزان ابتدایی هنوزبه مرحله ای از رشد نرسیده اند كه چند كار پیچیده راكامل انجام دهند.درچنین  حالتی،گوش،دست،حافظه،وضعیت جسمی،اراده ی نوشتن و...بایدباهم هماهنگ باشند.راهكارهایی برای افزایش مهارت نوشتن یا درست نویسی

 

1-رونویسی دانش آموزان ازمطالبی كه به آنها علاقه دارند.

2-خواندن برنامه ای وهدفدار         

3-بازنویسی با ایجاد تغییرات جزیی

4-نوشتن آگاهانه ازروی حافظه

5-نوشتن خودبه خودی وبدون تلاش فكری(تمرین هر چه می خواهی بنویس)راهبردهایی برای تقویت درست نویسی(هدف املاء)1-انجام تمرینات تقویت شنیداری(حافظه ی صوتی)2-انجام تمرینات دیداری(حافظه ی بصری)3-بهره گیری ازروش چند حسی(دیدن.شنیدن.لامسه.فهم كلمه.ادای كلمه وتصویر كلمه).انگشت نویسی درفضا.كارت های مخصوص نوشتن.گروه نویسی .ببین وبنویس.لغت نامه ی دانش -آموز.نوشتن نفربه نفر.روش آموزش وافزایش مهارت درست نویسی(فرنالد)دادن اطمینان به دانش آموزان دراین باره كه این روش موّفقیتّش راتضمین می كند(اثرروانی مثبت)1-انتخاب كلمه ای توسط دانش آموز(براساس علاقه ی دانش آموز)2-نوشتن كلمه توسط معلّم روی كارتی10در15سانتی متری مقابل چشم دانش آموزوتلفظ كلمه توسط معلّم.3-ردگیری انگشتی توسط دانش آموزان .تلفظ كلمه ونوشتن آن توسط دانش آموزان روی كاغذبه صورت فردی.انواع املاهای قابل اجرا دركلاس رابرای پربارتركردن این درس.وایجادرقابت وانگیزه ی سالم دردانش آموزان. 1-كارتی:معلّم دانش آموزان راگروه بندی میكندوبه هرگروه یك كارت كلمه می دهد.دراین كارت كلمات زیادی نوشته شده اند كه ارزش املایی دارند.پس از مدت زمان مشخص.معلّم كارتهاراجمع می كند.سپس از گروه هامی خواهد.هرچه رادرذهن دارندداخل دفتراملای گروهی بنویسند.درپایان یك نفربه نمایند گی ازگروه.كلمات نوشته شده دردفتررابلندمی خواند.

 2- رقابتی:فراگیران رابه چند گروه تقسیم می كنیم وازآنهامی خواهیم درهرگروه اشكالات املایی خودرادرنظربگیرند.سپس با آن كلمات یك متن املا تهیّه كنند.هرگروهی كه زودترمتن راآماده سازد نماینده ای تعیین می كند تا متن را برای تمام دانش آموزان بگوید.3-بی صدا:این نوع املارابه صورت لب خوانی(كتابها)یاباصدای بسیارپایین برای دانش آموزان می- خوانیم.لازم به ذكراست كه متن املاء باید كوتاه باشد. 4-تصویری:چندتصویر ازكلماتی كه ارزش املایی دارند را روی تخته می چسبانیم وازدانش آموزان می- خواهیم در مدت معین شده نام آن تصاویر را دردفترشان بنویسند.بااین روش.ضمن این كه در می یابیم دانش آموزان نام ومعنی كدام یك ازشكل ها رانمی دانند متوّجه می شویم كه آن ها درنوشتن كدام حرف یا كلمه مشكل دارند.5-پركردنی: معلّم باهمكاری دانش آموزان یك كلمه ی مشكل درس راانتخاب می كند .سپس به تعداد حروف آن كلمه یك جدول روی تخته می كشد.بعدازبچّه هامی خواهدكه حرفی رابه صورت تصادفی بگویند.اگرحرف گفته شده درجدول جای داشت.یك امتیاز به فراگیرمی دهدوحرف رادرجای مناسبش می نویسداین روش ادامه می یابدتاجدول كامل شود.6-پنهان:به شكل جای خالی اجرامیشود.ابتداجمله ای روی تخته می نویسیم كه درآن جای یك كلمه خالی است.سپس چندتصویركنارجای خالی می چسبانیم.دانش آموزان بایدنام تصویرمناسب رادرجای خالی بنویسند.7-املای ذهنی:معلّم ازچند روز قبل به فراگیران می گوید بخشی ازدرس را بخوانند.سپس درساعت املاء از آنها می خواهد یك باردیگرمتن رابادّ بخوانندودرنهایت كتاب ها راببندند.حالا فراگیران باید هرچه رادرذهن دارند.بارعایت تمام علایم ونشانه ها.دردفترشان بنویسند.متن انتخابی.بایدبسیاركوتاه باشد.

 

    8 - كامل كردنی:

     ابتدامتن راتهیّه وپس ازتكثیربه تعداد دانش آموزان آن رادراختیارآن ها قرارمی دهیم(دراین متن كلماتی راكه ارزش املایی دارند.نمی نویسیم وجایشان راخالی می گذاریم) سپس ازبچّه ها

می خواهیم به متنی كه دراختیاردارند بادّقت نگاه كنند وهنگام قرائت متن توسط معلّم.فقط جاهای خالی راپركنند.

 

   9 --تركیبی:

      بعدازاین كه دانش آموزان دویاچند درس راخواندند .می توانند براساس كلمات آن درس ها جمله های جدیدی بسازند وآن هارا به دانش آموزان املاء بگویند.

- راهبردهای دیگری هم برای رفع ضعف املایی فراگیران وجوددارد:

     ازجمله انتخاب متن های خنده داروفكاهی كمك زیادی دررفع این مشكل می نماید.

مانند:كرم شب تاب درهنگام شب چراغ های خودراروشن می كندتاخرگوش هویج هارا پیداكندوحلزون به راحتی ازگلهاوبوته های نازك وظریف بالارود!

ویاجاجول نظم رارعایت نمی كند.مادرباچوب كبریت دامن می دوزد!ویا آشغال ها ازكیسه ی زباله فرارمی كنند....

این نوع دیكته،علاوه براین كه شیوه ای است برای پرورش ذوق ادبی وخلاقیّت،باعث می شود دانش آموزان ازشنیدن ونوشتن متن آن لذّت ببرندوبخندند.اضطراب وترس فراگیران كاهش

 می یابد،روابط وجوّعاطفی مثبت دركلاس درس به وجود آید وبچّه ها به دیكته علاقمند شوند.

مثبت اندیشی دراملاء راهبرد دیگری است كه دراین زمینه می تواند مؤثرباشد.دركلاس مادانش -آموزانی وجوددارندكه دریك متن املاء بیشتر كلمات را اشتباه می نویسند.بیشترهمكاران ارجمند ، موقع تصحیح این گونه املاهاازعباراتی همچون(عیر قابل اصلاح)استفاده می نمایند.درحالیكه

می توان باخط كشیدن دور كلمات صحیح واختصاص دادن نمره ی 10ومثبت اندیشی اورادرمسیررشدقراردهیم.

البته هزاران تجربه ی ارزشمندی دراین زمینه وجوددارد كه همكاران محترم پایه ی سوم ابتدایی می تواننداین تجارب ارزنده را دراختیاردبیرخانه وسایرهمكاران قراردهند.تاانتقال تجارب سازنده صورت گیرد.

اگربه دنبال منابع خواندنی برای افزایش اطلاّعات ودانش حرفه ای خوددرزمینه ی املای فارسی هستید،مواردذیل توصیه می گردد:

آموزش املاءبه شیوه ی  بازی ومسابقه دركلاس درس:

آموزش ازطریق بازی ،فرایندیاددهی ویادگیری را سریع وآسان می كند.پس بهتراست ،همكاران گرامی درامرتدریس ازاین شیوه ی مؤثر استفاده نمایند.چند نمونه ازبازی هایی راكه دربرطرف كردن ضعف املایی دانش آموزان كمك می كنند راذیلاً بررسی می كنیم:

روش كار: دركلاس یا حیاط مدرسه جدول حروف الفبا رابه شكل های دلخواه نقاشی می كنیم.مثلاًبه شكل دایره یا مارپیچ ویا به شكل جدول معمولی.

1-    فراگیرنده راتشویق می كنیم تاحرفی را كه روی تخته كلاس یا روی دایره ی رسم شده درحیاط می بیند، مثلاًحرف(ص)پیدا كند وروی آن بایستد (تقویت حافظه ی دیداری)

2-    معلّم اسم حرفی یا حروفی ازالفبا راتلفظ می كند.فراگیرنده ضمن پیداكردن آن حرف در جدول،روی آن می ایستد(تقویت حساسیّت شنوایی)

3-    فراگیرنده چندحرف ازحروف الفبا راپشت سرهم می شنود.سپس بایدبه ترتیبی كه شنیده است،روی آن حروف حركت كند.(تقویت حافظه ی  شنوایی وتوالی شنوایی)

4-    یكی ازفراگیران آرام آرام روی حروف راه می رود.دانش آموزان دیگر،اسم آن حروف را تكرار می كنند (شناخت حروف ازطریق حافظه ی بصری)

5-    كلمات مشكل درس برای دانش آموزان دیكته می شود.مثلاًدرموردكلمه ی (مخصوص) فراگیرنده روی حروف سازنده ی آن به ترتیب حركت می كند وسایر دانش آموزان صحت آنرا تأیید می كنند.(استفاده از الگوی قضاوت عملكرد روی شاگردانی كه تأیید می كنند ونوشتن املای كلمات برای فراگیرنده ای كه روی حروف كلمه حركت می كند.)

6-    معنی ومفهوم كلمات مشكل درس گفته می شودوفراگیرنده شكل صحیح كلمه را می نویسد. مثلا املاءومعنی كلمه ی وسیع راروی دایره یا جدول مشخص كنید(معنی و املای لغات) 

روش بازی دیگر دراملاء:

   آموزگارپس ازتدریس درس جدید بخوانیم،كلمات مشكلی راكه ازلحاظ  تلفظ،حروف به هم شبیه هستند،مانند (ق-غ)،(ز-ظ-ض- ذ)،و....ویاحروفی راكه هنگام نوشته شدن دراول،آخرووسط كلمه ، شكلشان تغییرمی كند،علامت می زند ودرگروه های چندتایی،روی تخته می نویسد)طبق نمونه های داده شده)     منت....ر    -   مری....  -  زل.....له                                                                                س- ظ- ز- ض ط  ب....-ار     –نام..... - .....لو(انواع ه)

سپس دانش آموزانی را كه درنوشتن املاء مشكل دارند،جدا می كندوبه عنوان مسابقه ازهركدام می خواهد،واژه های گروه خودرا بخوانندوحروف موردنظررادرجای خالی بنویسد.برنده كسی است كه درزمان كم تر،كلمات درست تر بیشتری بنویسد.

نتیجه:

-        دانش آموزمی داندكه بعدازخواندن درس جدید،مسابقه وبازی اجراخواهدشد،بنابراین ضمن خواندن درس سعی می كند بادّقّت كلمات جدید را بیاموزد.

-        روی كلمات دارای صداهای شبیه به هم ،بیشتردقّت می كند.

-        چون صداها وحروف هم مخرج، باگچ یاماژیك رنگی نوشته می شود،تمركزدانش آموزان برآن هابیشترخواهدبود.

-        آموزش املاءدرمحیطی شادوبه شیوه ی بازی،دفعات تكرار غیرضروری درس راكم می كند.

-        یادگیری ماندگارتر می شود،چون تشویق دركاراست.

 

     منابع خوب برای افزابیش اطلّاعات ودانش حرفه ای همكارا ن محترم، درزمینه ی املای فارسی:

-        شیوه نامه ی تصحیح ونمره گذاری املا،تله تكست سیما،بخش خواندنی های آموزشی

-        بخش املای كتاب(روش تدریس فارسی ابتدایی) ویژه مراكزتربیت معلّم(كد1023)

-        شیوه نامه نگارش املا،مركزنشردانشگاهی

-        نگارش وویرایش،احمدسمیعی،انتشارات سمت

-        شیوه نامه ی آموزش املای فارسی ونگارش،احمد احمدی بیرجندی

نوشته شده در تاریخ دوشنبه 22 آذر 1389    | توسط: افشین محمدی af.mohammadi@iran.ir    | طبقه بندی: آموزشی،     | نظرات()